Temel Kavramlar

2002 Nobel Ekonomi Ödülü , ABD'li bilim adamları Daniel Kahneman ve Vernon Smith'e verildi. Nobel alan iki profesörden biri olan Princeton Üniversitesi’nden Daniel Kahneman, 7 Ocak’ta İş Yatırım’ın davetlisi olarak, konferans vermek üzere Türkiye’ye gelecek.

Aslen bir psikoloji profesörü olan Kahneman’ın insan sezgileri ve karar alma süreçleri üzerine yaptığı çalışmalar sadece psikoloji için değil ekonomi ve finans bilimleri için de önemli kilometre taşları oluşturdu. 1979’da ekonomi alanındaki en prestijli akademik yayınlardan olan Econometrica’da Amos Tvesky ile ortak yayınlanan makalesi son yirmi yılda en çok atıfta bulunulan yazılardan biri olmuştur. Her ne kadar bilimsel disiplinlerarası iletişim genelde kopuk olsa da Kahneman’nın bir psikolog olarak ekonomi araştırmalarına katkıda bulunması iki bilim dalı arasında bir köprü kurulmasına öncülük etmiştir. Sonradan Kahneman’nın açtığı bu yolda yürüyen bir çok akademisyen ve yatırımcı da bugün davranışcı finansa (behavioral finance) katkıda bulunarak piyasalar ve akademi, teori ve pratik arasında önemli bir köprü inşa ediyorlar.

Klasik ekonomide insanların seçimleri hakkında eldeki veriler ve tercihler doğrultusunda rasyonel oldukları şeklinde sistematik bir yaklaşım vardır. Teori, insanların karar alırken mantıklı davrandığı ve olasılık hesaplarını doğru yapabildiği varsayımıyla yola çıkar. Kahneman’nın çalışmaları ise tam tersi durumlara işaret ediyor. Yatırımcılar için ekonomik kararlarda psikolojik sezgiler rasyonel düşüncenin yerini alabiliyor ya da karar alırken olasılık hesapları yerine kestirmeden mantık yürütmeleri tercih ediyorlar.

Kahneman'ın çalışmalarından bir örnek:

Bu basit deney dahi, insanların karar mekanizmalarında rasyonel düşünmediğini, en azından kesin kayıp ya da kesin kazançların seçimleri temelinden etkilediğini ortaya koyuyor. İfade tarzındaki küçük bir değişiklik gruptakilerin aslında aralarında hiçbir fark olmayan iki olay arasındaki tercihlerini kökünden değiştirebilmiş.

Temelde bu yılki ödülün dikkatleri çekmeye çalıştığı yön, ekonomi biliminde fazla teorik çalışmalar ile insan faktörünü göz ardı etmemek gibi görünüyor. Yukarıdaki kesin kazanç/kesin zarar örneğinde olduğu gibi gerçek yaşamı ve gerçek insan seçimlerini temel alarak çıkarımlar ve saptamalar üretmek, saf teorik çalışmaları dengelemeli. Bu yönüyle de verilen mesaj önümüzdeki dönemde çalışmaların davranışçı finans alanında yoğunlaşacağına işaret ediyor.

Daha detaylı bilgi için: Advanced Information on the Prize in Economic Sciences 2002 (pdf, 678Kb)