Kahneman’ın İş Yatırım’ın davetlisi
olarak yaptığı sunuş büyük bir ilgi uyandırdı.
Nobelli profesör, kısa bir zaman
içerisinde davranışçı finansın bütün önemli başlıklarına
değindiği konuşmasını, anlaşılması kolay deneylerle
de süsleyerek, dinleyicilerin dikkatini çekmeyi
bildi. Gerek salondakilerden gerekse daha sonra
basından takip edebildiğim kadarıyla, en çok akılda
kalan noktaların başında da, yatırımcıların
cinsiyeti ile borsadaki performanları arasındaki
ilişkiye değindiği bölüm geliyordu!
9 Ocak tarihli Vatan gazetesi ekonomi sayfasında
Kahneman’ın görüşlerinden bir sentez yapıp "eğer
savaş çıkarsa yatırım kararını kadınlara bırakın"
gibi bir başlık atmış. Aslına bakarsanız konuşmanın
içinde "general" geçen
de, yatırımcı "kadınlar"
dan bahseden bölümler de vardı, ama bu başlık
biraz maksadını aşmış. Kahneman, konuşmasının
aşırı kendine güvenli yatırımcıların borsada nasıl
zarar ettiklerinini anlattığı kısmında, Odean
ve Barber’in 2001 yılında yayınlanan bir makalesine
atıfta bulunarak, kadın yatırımcıların performanslarının
daha yüksek olduğu belirtti.
Teorik modellere göre aşırı özgüvenli
yatırımcılar normalin çok üzerinde işlem
yapıyor. Yapılan çalışmalara göre ise borsada
ne kadar çok işlem yapılırsa uzun dönemli getiriler
de aynı ölçüde azalma göstermiş (1). Buradan çıkan
sonuç şu: Aşırı kendine güven gösteren
yatırımcılar bu işten zararlı çıkıyorlar.
Odean ve Barber 35,000 yatırımcı üzerinde yaptıkları
çalışmada (2) kadın ve erkek yatırımcıların performanslarını
ayrı ayrı ölçmüş ve karşılaştırmışlar. Ulaştıkları
sonuçlara göre erkekler kadınlardan %45
daha fazla işlem yapıyor ve bunun sonucunda,
hiç işlem yapmasalar elde edecekleri getiriden
yıllık %2,65 daha az kazanıyorlar. Kadınlar ise
daha az işlem yaptıkları için zararları daha küçük,
%1,72. Sonuç olarak cinsiyeti ne olursa olsun
yatırımcı çok işlem yapmaya yöneldiğinde getirisi
düşüyor, ancak kadınlar erkeklere göre
yıllık %0,94 avantajlı konumdalar.
Aşırı kendine güven ve bunun sonucu olarak da
aşırı işlem hacmi yapılması hala
tam açıklanamayan anomalilerden bir tanesidir.
Diğer taraftan olaya aracı kuruluşların gözlüğünden
bakılırsa durum biraz daha net görülebilir. Aracı
kuruluşların ana gelir kaynağı, işlem komisyonlarından
oluşur. Müşterilerine iyi hizmet etmek isteyen
kurumlar da onların daha rahat ve daha çok işlem
yapabilmeleri için, internet üzerinden işlem,
çağrı merkezleri, özel seans odaları gibi her
türlü hizmeti sunarlar. Kendisine güveni okşanan
yatırımcı da daha çok işlem yapmak için kendisinde
güç bulur(3). Ne de olsa her türlü bilgiye kolayca
ulaşıp, anında işlem yapabilmektedir. Bu durumda
borsa hakkında kendi tahminlerinin ortalama yatırımcıdan
daha kötü olması için hiç bir sebep yoktur.
NYSE’de yapılan bir çalışmaya göre yatırımcılar
yıllık olarak varlıklarının %70’i kadar bir işlem
hacmi yapıyorlarmış. İMKB’de yapılan bir çalışma
henüz yok ancak işlem hacminden yola çıkarak bir
genelleme yapabiliriz. Borsada her gün şirketlerin
halka açık kısmın toplam değerinin ortalama %2,5’i
kadar bir işlem hacmi oluşuyor. Bu da demek ki
yaklaşık olarak iki ayda bir, bütün borsa
alınıp satılıyor. Bunun herhalde rasyonel
yatırım tercihleriyle bir alakası olamaz. Borsada
işlem yapanlar "şirket"
hisselerine yatırım yaparak değil de, birbirleriyle
alım satım yaparak, yani birbirlerini "yenerek"
para kazanmaya çalışıyorlar.
Başladığımız noktaya dönersek, borsada para kazanmanın
yolu Kahneman’dan yanlış aktarıldığı şekliyle
sadece kadın olmaktan geçmiyor. Erkek ve kadın
arasında hayatın bir çok noktasında gözlenen davranış
farklılıkları var. Hayatın borsa ile ilgili bölümünde
ise bu fark ölçülebilmiş ve reel olarak
%0,94 erkeklerin aleyhine.
Son olarak Gallup tarafından yapılan bir araştırma
sonucundan bahsetmek istiyorum. Yaklaşık 1000
kişilik bir yatırımcı grubuna önümüzdeki bir yılda
borsadaki performanslarının endekse göre nasıl
olacağına dair beklentilerini soruluyor. Sonuç
olarak erkek yatırımcılar borsayı ortalama
%2,8 geçeceklerini düşünürken, kadınlar %2,1 ‘i
kendileri için yeterli buluyorlar.
10.01.2003, Etiler.
(1) "Do
Investors Trade Too Much?", Odean Terrance,
American Economic Review, Vol. 89, December 1999,
1279-1298.
"Volume,
Volatility, Price, and Profit When All Traders
Are Above Average," Odean Terrance, Journal
of Finance, Vol. LIII, No. 6, December 1998, 1887-1934.
(2) "Boys
will be Boys: Gender, Overconfidence, and Common
Stock Investment" Odean Terrance with
Brad Barber, Quarterly Journal of Economics, February
2001, Vol. 116, No. 1, 261-292.
(3) "The
Internet and the Investor" Odean Terrance
with Brad Barber, The Journal of Economic Perspectives,
Winter 2001, Vol. 15, No. 1, pp. 41-54.
|
